(untitled) (ҚазҰУ Хабаршысы. Дінтану сериясы, 2025)
Бұл мақалада Мақасид әш-Шариға (ислам құқығының мақсаттары) тұжырымдамасы және оның жаһандану, технологиялық даму мен әлеуметтік жағдайлардың өзгеруімен сипатталатын заманауи, қарқынды өзгермелі әлемдегі сын-қатерлерге жауап берудегі эволюциялық рөлі қарастырылады. Зерттеу қазіргі исламның құқықтық және этикалық дискурсы аясында жүргізіледі, мұнда Мақасид әш-Шариға түсіндіру, бейімдеу және жаңғырту әдіснамалық негізі ретінде кеңінен қолданылады. Зерттеудің негізгі мақсаты – Мақасид әш-Шариғаның шынайы мәнін, ауқымы мен шектерін айқындау, оны субъективті немесе құралдандырылған түсіндірмелерден ажырату және оның дұрыс әдіснамалық қолданылуын көрсету. Зерттеудің басты бағыттарына Мақасид әш-Шариға ұғымын анықтау, жаратылыс мақсаттарын (мақасид әл-халқ) және шариғат үкімдерінің мақсаттарын талдау, сондай-ақ олардың классикалық және заманауи мысалдар арқылы қолданылуын зерделеу жатады. Мақалада Мақасид әш-Шариға мәтіндік дереккөздердің (Құран мен Сүннеттің) орнына дербес балама емес, керісінше сол дереккөздерге негізделген интегративті түсіндіру шеңбері екендігі негізделеді. Аталған жұмыстың ғылыми маңызы Мақасид әш-Шариғаны жүйелі талдауымен, фиқһ теориясын қазіргі жағдайлар аясында қолдану барысында шектен тыс интерпретациялар мен редуктивті түсіндіру тәсілдерінен алшақ ұстанымды негіздеуімен айқындалады. Әдіснамалық тұрғыдан зерттеу сапалық мәтіндік талдауға, индуктивті ой қорытуға және классикалық құқықтық дереккөздер мен олардың заманауи қолданылуын салыстырмалы түрде қарастыруға сүйенеді. Зерттеу нәтижелері Мақасид әш-Шариғаның негізгі исламдық құндылықтарды сақтай отырып, сонымен қатар контекстік икемділікке мүмкіндік беретін динамикалық әрі қағидатты әдіснамалық негіз ретінде қызмет ететінін көрсетеді. Зерттеу ислам құқықтану саласына этикалық, құқықтық, қаржылық және әлеуметтік мәселелерде Мақасидті қолданудың айқындалған әдіснамалық үлгісін ұсыну арқылы үлес қосады. Түйін сөздер: Мақасид әш-Шариға, ислам құқықтануы, шариғаттың мақсаттары, қазіргі исламдық ой, шариғат әдіснамасы