(untitled) (ҚазҰУ Хабаршысы. Дінтану сериясы, 2025)
«Кемел адам» (инсан-и-камил) тұжырымдамасы ислам мистицизмінің метафизикалық және рухани құрылымында, әсіресе сопылық дәстүрде басты орын алады. Құран антропологиясына сүйене отырып және Ибн Араби, әл-Джили, Руми, Ахмет Ясауи сияқты көрнекті сопылық ойшылдардың еңбектерінде «инсан-и-камил» - бұл Құдайдың қасиеттерін бейнелейтін және Жаратушы мен жаратылыс арасындағы байланыс қызметін атқаратын толық кемел адам. Кемел адам интеллектуалдық түсінікті (марифат) және тәжірибелік, жүректен шыққан білімді (марифат әл-қалб) біріктіретін мінсіз білімді бейнелейді. Кемелдік тұжырымдамасына сүйене отырып, сопылық эпистемология шынайы білім рационалды ойлау арқылы емес, рухани тәртіп тәжірибелері арқылы қол жеткізілетін субъектінің онтологиялық трансформациясы арқылы пайда болады деп тұжырымдайды. Зерттеу сонымен қатар «кемел адам» идеясының білім, этика және космологияның сопылық тұжырымдамаларына қалай әсер ететінін қарастырады, сайып келгенде, бірлікке (таухид), махаббатқа және өзін-өзі жеңуге негізделген адам әлеуеті туралы түсінікті ашады. Сопылықта адам ғаламның жеке элементі ретінде емес, адам табиғатының барлық аспектілері құдайлық қасиеттерді бейнелейтін Құдайдың бірлігінің интегралды көрінісі ретінде қарастырылады. Бұл тәсіл адам дамуының бірегей түсінігін қалыптастырады, онда жеке өсу мен рухани жетілу Жаратушымен бірлікті түсінумен тығыз байланысты. Түйін сөздер: кемел адам, сопылық, таухид, құдыреттілік сипаты, исламдық мистицизм