Байтул-мәл институтының шариғаттық негіздері және Қазақстан Республикасының қаржы жүйесімен салыстырмалы талдау
DOI:
https://doi.org/10.26577/Аңдатпа
Бұл мақалада Байтул-мәл институты исламдағы қоғамдық қаржы жүйесінің элементі ретінде шариғаттық және дінтанулық тұрғыдан зерттеледі, сондай-ақ Қазақстан Республикасының қазіргі қаржы жүйесімен салыстырмалы талдау жүргізіледі. Зерттеу ерте ислам кезеңінде Байтул-мәлдің қалыптасуы мен кейінгі халифалар дәуіріндегі институционалдық дамуын қамтиды. Байтул-мәлдің Құран мен сүннетке сүйенген құқықтық және этикалық негіздері, байлықты қайта бөлу, әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз ету және қоғамдық тұрақтылықты сақтау функциялары ғылыми тұрғыда талданады. Салыстырмалы талдау Қазақстан қаржы жүйесінің құрылымы, бюджеттік саясаты және әлеуметтік функциялары контексінде жүргізіледі. Нәтижелер қазіргі жүйеде әлеуметтік теңсіздікті күшейтетін құрылымдық шектеулер бар екенін көрсетеді, ал Байтул-мәл институтының мақасид аш-шариғаға негізделген қағидалары әлеуметтік әділеттілікті күшейту тұрғысынан теориялық және әдіснамалық потенциал ұсынады. Мақалада сонымен қатар Value-Based Intermediation (VBI) концепциясы қарастырылады. VBI Малайзия тәжірибесінде әлеуметтік және экологиялық әсерді ескере отырып, қаржылық тиімділікті сақтауға мүмкіндік береді. Қазақстан қаржы жүйесіне эксперименттік интеграция арқылы VBI Байтул-мәл принциптерін қазіргі заманғы нарықтық контексте қолдану жолдарын көрсетеді.
Зерттеу дінтану, исламтану, қоғамдық қаржы және әлеуметтік саясат салалары үшін ғылыми маңызды болып, зайырлы қаржы жүйелерін әлеуметтік әділет пен этикалық жауапкершілік тұрғысынан бағалауға аналитикалық негіз береді.
