Исламистік экстремизмдегі девиантты мінез-құлықтың діни мотивтерін картаға түсіру: библиометриялық және мазмұнды талдау
DOI:
10.26577//EJRS46220264Аңдатпа
Мақалада исламдық экстремизмдегі девиантты мінез-құлықтағы діни мотивтердің рөлі зерттеледі. Зерттеудің мақсаты библиометриялық және мазмұндық талдауды қолдана отырып, экстремизмдегі девиантты мінез-құлықтың негізінде жатқан діни мотивтерді талдау болды. Әдеби шолудың нәтижелері бұл салада көптеген зерттеулер жазылғанымен, саланың дамуы мен кеңеюіне байланысты кейбір аспектілер әлі де толық зерттелмегенін көрсетті. Scopus-тағы индекстелген журналдардан алынған басылымдар зерттеудің негізі болды. Терең сандық талдау жүргізу үшін негізгі мәтіндер таңдалды. Сапалық талдау діни мотивтердің бес басым санатын анықтады: нормативтік-діни, эсхатологиялық, әлеуметтік-діни, саяси-діни және мәдени-психологиялық. Зерттеу нәтижелері діни мотивтердің әлеуметтік наразылықтың екінші реттік күшейтуі ретінде ғана емес, сонымен қатар девиантты мінез-құлықтың негізгі заңдастыратын баяндары ретінде де әрекет ететінін растайды. Орталық Азия контекстінде бұл мотивтер «Таяу Шығыс» дискурсында кең таралған апокалиптикалық тақырыптардың орнына әділеттілік пен жеке адамды бөле отырып, ерекше формаға ие болады. Бұл діни баяндаулардың девиантты тәжірибелер үшін моральдық негіздеме мен құрылымдық негіз беретінін көрсетеді. Діни мотивтердің құрылымдық картасын ұсыну және аймақтық ерекшеліктерді көрсету арқылы теориялық үлес қосады, сондай-ақ тиімді алдын алу стратегиялары контекстке сезімтал және баяндауға негізделген болуы керек деген пікірді алға тарту арқылы практикалық үлес қосады.
Түйін сөздер: девиантты мінез-құлық, діни мотивтер, библиометриялық талдау, Орталық Азия, радикалдану
