Дала өңіріндегі діни полемикалар (ХІХ ғ. аяғы – ХХ ғ. басы)

Аңдатпа

Мақала татар дінбасыларының ХIХ ғасырдың аяғы - ХХ ғасырдың басындағы қазақ халқын орыстандыру және христиандандыру процестеріне қарсы тұрудағы рөлін зерттеуге бағытталған. Зерттеу жұмысы Татарстан Республикасының Мемлекеттік архивтерінде, Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік архивтерінде сақталған архивтік құжаттар негізінде және зерттеліп отырған кезеңдегі этнографиялық еңбектер негізінде жазылды. Зерттеудің негізгі әдістері ретінде зерттелген процестерді дала аймағында орын алып жатқан әлеуметтік-мәдени процестер динамикасында қарастыруға мүмкіндік берген проблемалық-хронологиялық тәсілмен айқындалды. Жұмыста, сонымен қатар, жүйелік тәсіл қолданылды, бұл өз кезегінде зерттеу проблемасын пәнаралық тұрғыдан қарастыруға мүмкіндік берді. Жұмысты жазу кезінде келесі ғылыми-теориялық тәсілдер қолданылды: этномәдени мағынадағы шекараларды анықтау теориясы (Ф.Барт теориясы), шындықтың әлеуметтік құрылысы және этно-діни сәйкестіктің дамуы кезіндегі әлеуметтік өзара әрекеттестік теориясы П.Бергердің, Т.Лакманнның) мәдениеттің бәсекелестік құбылыстарын қолданатын және мәдени институттарға негізделген саяси күштердің әсері туралы теория (Б. Андерсон, А. Аппадурай, Э. Гельнер және т.б.). Зерттеу жұмысы барысында православиелік және мұсылмандық спекулятивті теология бойынша бірқатар жұмыстарды анықтауға және қарастырылып отырған діндердің апологтарының идеологиялық қарсылығын зерттеуге мүмкіндік берді.

Түйінді сөздер: аккультурация, алыпсатарлық теология, ислам, православие, полемика